30 Ocak Tarihte bugün neler oldu?

Tarihte bugün yaşanan olaylar arasında; Hasan Rıza Paşa’nın öldürülmesi, Fener Rum Patriğinin sınırdışı edilmesi, Mahatma Ghandhi’nin öldürülmesi, Kudüs Gecesi düzenlenmesinin ardından Sincan’da tankların yürütülmesi var…

GÜNÜN OLAYI

Kudüs Gecesi Düzenlendi, Sincan’da Tanklar Yürüdü (1997)

Sincan'ın RP'li Belediye Başkanı Bekir Yıldız’ın 30 Ocak 1997’de düzenlediği Kudüs’ü anma gecesinde Hizbullah ve Hamas liderlerinin posterlerinin asılması büyük tartışmalara neden oldu. Gecede ayrıca intifada hareketinin canlandırılması yapıldı. Bu gecenin sonrasında Sincan’da tanklar geçiş yapmıştı. Bu olay 28 Şubat’a giden yolun önemli adımlarından sayıldı.

GÜNÜN ÖNEMLİ OLAYLARI

İşkodra  Kahramanı Hasan Rıza Paşa Öldürüldü (1913) 

Balkan savaşları sırasında yaptığı başarılı mücadele nedeniyle Iskodra kahramanı olarak tanınan Tosyalı Hasan Rıza Paşa İstanbul’da Esat Paşa’nın davetine katılmak üzere giderken suikaste uğradı ve bu suikast sonucu 30 Ocak 1913’te yaşamını yitirdi. Geride başarılı bir şekilde savunduğu İşkodra kahramanı ünvanı kaldı.

Türkiye ile Yunanistan Arasında Nüfus Mübadelesi Antlaşması İmzalandı (1923)

Türkiye ile Yunanistan arasında Lozan antlaşmasına ek protokol ile nüfus mübadelesi antlaşması 30 Ocak 1923 tarihinde imzalandı. Mübadelede din esas alınmıştı. Anadolu ve Trakya’da ki İstanbul ve adalar hariç Hıristiyan Rumlar ile Batı Trakya hariç olmak şartı ile Yunanistan’da bulunan Müslüman ahali değiştirilecekti. Antlaşma 1 Mayıs 1923 tarihinden itibaren uygulamaya konulacaktı. 

Fener Rum Patriği VI.Konstantin Hakkında Sınır Dışı Edilme Kararı Alındı (1925)

Türkiye ile Yunanistan arasında yapılan mübadele antlaşmasına aykırı olarak VI.Konstantin Fener Rum Patriği seçilmişti. Antlaşmaya aykırı olan taraf VI.Konstantin’in Bursa doğumlu olması ve mübadeleye tabi olmasıdır. Türkiye 30 Ocak 1925 ‘te Patrik VI. Konstantin’in sınır dışı edilmesi kararı aldı. Bu durum Türk-Yunan ilişkilerinde gerginliğe neden oldu. Sonun da patriğin istifası ile bu sorun çözümlendi.

Adolf Hitler Almanya Başbakanı Oldu (1933)

Adolf Hitler’in Nasyonal Sosyalist Partisi Almanya’da yapılan seçimlerde çoğunluğu elde etti. Bunun üzerine Almanya cumhurbaşkanı Hindenburg Adolf Hitleri 30 Ocak 1933 tarihinde başbakan olarak atadı. Böylece Almanya Tarihi yeni bir ivme kazandı ve hızla II.Dünya Savaşına doğru sürüklenmeye başladı.

Hindistan’ın Kurtuluş Lideri Mahatma Ghandi Öldürüldü (1948)

Şiddet içermeyen direniş yöntemi ile Hindistan’ı bağımsızlığa kavuşturan Mahatma Ghandi Yeni Delhi’de 30 Ocak 1948’de öldürüldü. Suikastçi aşırı uca mensup bir Hinti idi. Gerekçesi Pakistan’a Hindistan’ın zararına olan tavizler verildiğini düşünmesiydi. Ghandi mücadelesi sırasında bir çok kez hapsedilmiş ama mücadelesinden vazgeçmemişti. Silah kullanmadan Hindistan’ı bağımsızlığa taşımış 20. Yüzyılın önemli liderlerinden birisi olarak tarihe geçmiştir. 

Necmettin Erbakan Saadet Partisi Genel Başkanlığı’nı Bıraktı (2004)

Saadet Partisi Genel Başkanı Necmettin Erbakan, kapatılan RP'ye yönelik ''Kayıp Trilyon Davası''n da mahkum oldu. Bu nedenle Erbakan 30 Ocak 2004’te Saadet Partisi üyeliği ve genel başkanlık görevinden ayrıldı.

Irak’ta 50 Yıl Aradan Sonra Çok Partili Seçim Yapıldı (2005)

 Irak'ta 50 yıldır ilk kez 30 Ocak 2005 tarihinde çok partili seçimler yapıldı. Sünnilerin seçimi boykot etmesi üzerine seçimin galibi Şiiler oldu. Celal Talabani devlet Başkanlığına seçildi.

GÜNÜN DİĞER OLAYLARI

1517 - Kahire Muharebesi (1517)
1648 - Hollanda ile İspanya arasında, Münster Antlaşması imzalandı ve Seksen Yıl Savaşı sona erdi.
1662 - Çinli general Koxinga, dokuz ay süren kuşatmadan sonra Tayvan adasını ele geçirdi.
1847 - Kaliforniya'nın Yerba Buena şehrinin adı, San Francisco olarak değiştirildi.
1867 - Mutsuhito, Japonya'nın İmparatoru oldu.
1919 - Paris Barış Konferansı'nda İtilaf Devletleri, Osmanlı İmparatorluğu'nun parçalanmasını kararlaştırdılar.
1925 - Türk Hükûmeti, Piskopos VI. Konstantin'in İstanbul dışına çıkarılmasını kararlaştırdı.
1923 - Yunanistan ile Ahali Mübadelesi Antlaşması yapıldı. Aralık 1923'te başlayıp 1927 yılına kadar süren uygulamayla, 400 bin Türk ve 1 milyonu aşkın Rum yer değiştirdi.
1930 - Millî İktisat ve Tasarruf Cemiyeti kuruldu.
1931 - Boksör Küçük Kemal, Yunanistan şampiyonu Angelidis'i yendi.
1933 - Adolf Hitler Şansölye oldu.
1942 - İran'da Tudeh Partisi kuruldu.
1942 - Türkiye'de pasta yapımı ve ticareti yasaklandı, stokçulara uygulanacak cezalar belirlendi.
1943 - Churchill Adana’ya gelerek, İsmet İnönü ile "Adana Görüşmesi" olarak bilinen görüşmeyi gerçekleştirdi.
1946 - Macaristan'da komünist rejim ilan edildi: Macaristan Halk Cumhuriyeti
1948 - Kış Olimpiyat Oyunları St. Moritz'de (İsviçre) başladı.
1948 - Hindistan lideri Mahatma Gandi, Yeni Delhi'de öldürüldü.
1948 - British South American Airways'e ait bir uçak, Atlas Okyanusu'ndaki Bermuda Şeytan Üçgeni'nde kayboldu.
1950 - Sovyetler Birliği, Kuzey Vietnam rejimini tanıdı. Fransa, Sovyetler Birliği'ni protesto etti.
1951 - Sağlık Bakanı Ekrem Üstündağ, bakımsızlıktan her yıl 300 bin yurttaşın hayatını kaybettiğini açıkladı.
1967 - İlk resmi televizyon yayını Ankara'da yapıldı.
1969 - The Beatles son konserini verdi. (The Beatles Çatı Konseri)
1969 - Türkiye'de ilk böbrek nakli, Beyoğlu Devlet Hastanesi'nde Yusuf Özer adlı hastaya yapıldı. Ancak Yusuf Özer, kendisine takılan böbreğin bir akıl hastasından alındığını öne sürerek savcılığa başvurdu.
1971 - İstanbul'da Dev-Genç'liler "Özel Eğitimin Devletleştirilmesi" isteğiyle yürüyüş düzenledi.
1972 - İngiliz askerleri, Kuzey İrlanda'da gösteri yapanların üzerine ateş açarak, 14 insan hakları savunucusunun ölümüne neden oldu. Bugün Birleşik Krallık tarihine Kanlı Pazar olarak geçti.
1972 - Pakistan, İngiliz Milletler Topluluğu'ndan ayrıldı.
1975 - THY'nin İzmir-İstanbul seferini yapan Bursa uçağı Marmara Denizi'ne düştü: 41 kişi öldü.
1976 - George H. W. Bush, CIA'nin başına getirilen 11. yönetici oldu.
1979 - İran Hükûmeti, Fransa'da sürgünde bulunan dini lider Ayetullah Humeyni'nin ülkeye geri dönmesine izin verdiklerini açıkladı.
1980 - Yabancı bankaların Türkiye'de şube açmaları Yabancı Sermaye ile ilgili kanun kapsamına alındı. Banka şubelerine kârlarını transfer etme hakkı tanındı.
1982 - İlk PC virus kodu, Richard Skrenta tarafından yazıldı. Bu program 400 satır uzunluğundaydı ve kendisini "Elk Cloner" adlı bir Apple boot programı olarak kamufle ediyordu.
1983 - Nijerya Hükûmeti, 1 milyondan fazla Ganalı ve 700 bine yakın Batı Afrikalı işçiyi sınır dışı etti.
1985 - Ege Denizi'nde düzenlenen "Deniz Kurdu-85" tatbikatı sırasında, bir tank çıkarma gemisi fırtına yüzünden battı: 39 denizci öldü.
1987 - Bakanlar Kurulu, askerlik yasasındaki yeni düzenlemeyi onayladı. Çağdışı kalma yaşı 46'dan 41'e indirildi, mesleği öğretmen olanlar, askerliğini öğretmen olarak yapacak; her isteyen bedelli askerlikten yararlanacak.
1989 - Kabil'deki (Afganistan) Amerika Birleşik Devletleri Elçiliği kapatıldı.
2000 - Kenya Havayolları'na ait bir yolcu uçağı, Fildişi Sahili açıklarında okyanusa düştü: 169 kişi öldü.
2001 - TBMM'deki iç tüzük görüşmeleri sırasında çıkan arbedede DYP Milletvekili Fevzi Şıhanlıoğlu, kalp krizi geçirerek öldü.
2002 - Slobodan Miloseviç, Birleşmiş Milletler örgütünün uluslararası savaş suçluları mahkemesinin kendisine karşı şeytani ve düşmanca bir tutum içinde olduğunu iddia etti.
2003 - Belçika'da aynı cinsiyetteki çiftlerin evliliği yasallaştı, böylece Belçika, dünyada Hollanda'dan sonra bu yasayı çıkartan ikinci ülke oldu.
2005 - Irak'ta 50 yıldır ilk kez çok partili seçimler yapıldı. Sünniler seçimi boykot etti. Seçimin galibi Şiiler oldu. Celal Talabani, ülkenin ilk Kürt asıllı Devlet Başkanı seçildi. Şii İbrahim el-Caferi de Başbakan oldu.

DOĞUMLAR

133 - Didius Julianus, Roma İmparatoru (ö. 193)
1621 - II. György Rákóczi, Erdel Prensi (ö. 1660)
1720 - Bernardo Bellotto, İtalyan veduta ressamı ve resim klişe kalıpcısı (ö. 1780)
1781 - Adelbert von Chamisso, Alman yazar (ö. 1838)
1807 - William Henry Leonard Poe, Amerikalı denizci, amatör şair (ö. 1831)
1828 - Rainilaiarivony, Madagaskarlı siyasetçi (ö. 1896)
1841 - Félix Faure, Fransa'da Üçüncü Cumhuriyet'in altıncı cumhurbaşkanı (ö. 1899)
1846 - Francis Bradley, İngiliz idealist filozof (ö. 1924)
1872 - Eduard Bloch, Avusturya'lı tıp uzmanı (ö. 1945)
1882 - Franklin D. Roosevelt, Amerikalı siyasetçi ve ABD'nin 32. Başkanı (ö. 1945)
1894 - III. Boris, Bulgaristan Çarı (ö. 1943)
1895 - Wilhelm Gustloff, Nasyonal Sosyalist Alman lider (ö. 1936)
1899 - Max Theiler, Güney Afrikalı virolog ve Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü sahibi (ö. 1972)
1912 - Barbara Tuchman, Amerikalı tarihçi, yazar ve Pulitzer Ödülü sahibi (ö. 1989)
1920 - Delbert Mann, Amerikalı Oscar ödüllü yönetmen (ö. 2007)
1927 - Olof Palme, İsveç Başbakanı (ö. 1986)
1930 - Gene Hackman, Amerikalı sinema oyuncusu
1935 - Richard Brautigan, Amerikalı yazar (ö. 1984)
1937 - Boris Spassky, Rus satranç oyuncusu
1937 - Vanessa Redgrave, İngiliz tiyatro, televizyon ve sinema oyuncusu
1938 - İslam Kerimov, Özbekistan Devlet Başkanı (ö. 2016)
1941 - Dick Cheney, Amerikalı siyasetçi ve ABD'nin 46. Başkan Yardımcısı
1956 - Feridun Sinirlioğlu, Türk diplomat ve siyasetçi
1962 - II. Abdullah, Ürdün Kralı
1963 - Thomas Brezina, Avusturyalı çocuk kitapları yazarı
1965 - Hazım Körmükçü, Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu
1973 - Hakan Kaygusuz, Türk futbolcu
1974 - Abdel Zaher El-Saka, Mısırlı futbolcu
1974 - Christian Bale, Galli sinema oyuncu
1976 - Cristian Brocchi, İtalyan futbolcu
1985 - Gisela Dulko, Arjantinli tenisçi
1987 - Arda Turan, Türk futbolcu
1987 - Phil Lester, İngiliz YouTuber
1997 - Meltem Avcı, Türk basketbolcu

ÖLÜMLER

1930 - Georgi Pyatakov, Bolşevik devrimci lider, komünist politikacı. Büyük Temizlik döneminde anti-sovyet eylemleri olduğu iddiasıyla idam edildi. (d. 1890)
1948 - Mahatma Gandi, Hint politikacı ve özgürlük savaşçısı (d. 1869)
1948 - Orville Wright, Amerikalı öncü havacı (d. 1871)
1951 - Ferdinand Porsche, Avusturyalı otomotiv mühendisi (d. 1875)
1955 - Mim Kemal Öke, Türk tıp akademisyeni ve hekim (d. 1884)
1963 - Francis Poulenc, Fransız besteci (d. 1899)
1970 - Fritz Bayerlein, Alman Panzer generali (d. 1899)
1991 - Hulusi Sayın, Türk asker (Ankara'da evinin önünde uğradığı silahlı saldırıda) (d. 1926)
1991 - John Bardeen, Amerikalı fizikçi ve Nobel Ödülü sahibi (d. 1908)
1991 - John McIntire, Amerikalı oyuncu (d. 1907)
1998 - Ali Ulvi Ersoy, Türk karikatürist (d. 1924)
2001 - Jean-Pierre Aumont, Fransız aktör (d. 1911)
2007 - Sidney Sheldon, Amerikalı yazar, oyun yazarı ve senarist (d. 1917)
2010 - Fatma Refet Angın, Türk eğitimci ve Türkiye'nin ilk kadın öğretmenlerinden (d. 1915)
2013 - Patty Andrews, Amerikalı şarkıcı ve oyuncu (d. 1918)
2015 - Hakkı Kıvanç, Türk sinema ve dizi oyuncusu (d. 1931)
2015 - Seyfi Doğanay, Türk halk ve arabesk müzik sanatçısı (d. 1964)
2017 - Dore Ashton, Amerikalı akademisyen, yazar, sanat tarihçisi ve eleştirmeni (d. 1928)